Kaçkar by UTMB: Khi marathon đường núi trở thành đòn bẩy du lịch thể thao

Hơn 2.000 vận động viên đến từ 60 quốc gia. Con số ấy không phải là thành tích của bất kỳ cá nhân nào, mà là quy mô của một sự kiện chạy trail (đường núi) mang thương hiệu UTMB, vừa khai mạc lần thứ hai tại Kaçkar, Thổ Nhĩ Kỳ. Bộ trưởng Bộ Thanh niên và Thể thao Osman Aşkın Bak đã trực tiếp phát lệnh xuất phát. Nhưng đằng sau tiếng súng lệnh ấy, đâu là câu chuyện thực sự? Kaçkar by UTMB là một chặng đua trong hệ thống UTMB World Series – chuỗi giải chạy trail thương mại toàn cầu do UTMB Group (Pháp) điều hành, với giải chung kết danh giá tại Chamonix. Đây là lần thứ hai sự kiện được tổ chức tại vùng núi Kaçkar, tỉnh Rize, phía đông Biển Đen của Thổ Nhĩ Kỳ. Về mặt thể thao, đây là một sự kiện quần chúng kết hợp với các cuộc đua đỉnh cao, nhưng không có bất kỳ kỷ lục thế giới nào được công nhận – bởi chạy trail vốn không có chuẩn thế giới, thành tích chỉ có ý nghĩa tương đối theo từng cung đường. Điều đáng chú ý đầu tiên là quy mô. 2.000 vận động viên từ 60 quốc gia là con số ấn tượng với một giải mới bước sang tuổi thứ hai. Sự hiện diện của Giám đốc giải Johan Essl, đại diện UTMB, cho thấy đây không phải một giải địa phương thuần túy mà là một “nhượng quyền” chính thức của thương hiệu UTMB. Các cự ly thi đấu được xác nhận bao gồm 20km (một số quan chức đã tham gia chạy), nhưng danh mục đầy đủ chưa được công bố. Điều này phù hợp với mô hình UTMB: mỗi giải thường có nhiều cự ly từ ngắn đến ultra. Tuy nhiên, điểm đáng bàn nhất lại nằm ở khía cạnh phi thể thao. Kaçkar by UTMB được tổ chức với sự hậu thuẫn của một loạt cơ quan nhà nước: Bộ Thanh niên và Thể thao, Cơ quan Phát triển và Xúc tiến Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, Thống đốc tỉnh Rize, và Cơ quan Phát triển Đông Biển Đen (DOKA). Các nhà tài trợ toàn là những thương hiệu quốc gia: Turkish Airlines, TOGG, Turkcell, Maxis. Rõ ràng, đây không đơn thuần là một giải chạy – đây là một dự án du lịch thể thao được nhà nước bảo trợ. Bộ trưởng Osman Aşkın Bak không ngần ngại so sánh: “Chúng tôi muốn gắn Ayder và Rize với những tổ chức như thế này, giống như Davos gắn với các diễn đàn kinh tế.” Phát biểu này cho thấy mục tiêu tối hậu không phải là thành tích thể thao mà là xây dựng thương hiệu điểm đến. Du lịch thể thao, theo lời bộ trưởng, “mang lại nguồn thu đáng kể cho đất nước.” Đây là một chiến lược đã được nhiều quốc gia áp dụng: dùng sự kiện thể thao quốc tế để thu hút du khách, quảng bá hình ảnh đất nước. Để hiểu rõ hơn, cần biết rằng UTMB World Series vận hành theo cơ chế tích lũy 'Running Stones' – những điểm số kiếm được từ các giải đủ điều kiện, dùng làm trọng số trong cuộc xổ số để giành suất tham dự vòng chung kết UTMB Mont-Blanc. Đây là động lực chính thu hút hàng nghìn vận động viên nghiệp dư và bán chuyên trên toàn thế giới. Kaçkar by UTMB, với tư cách một chặng trong hệ thống, mang đến cho người tham gia cơ hội tích lũy Running Stones, đồng thời trải nghiệm địa hình núi cao của vùng Biển Đen. Tuy nhiên, thông tin về cơ chế này không được đề cập trong bài báo gốc, và cũng không có bất kỳ dữ liệu nào về số lượng Running Stones được trao. Về cung đường, chỉ có cự ly 20km được xác nhận qua việc các quan chức tham gia chạy. Các cự ly dài hơn – vốn là linh hồn của một giải UTMB – không được nhắc đến. Với địa hình núi Kaçkar, nơi có những đỉnh cao trên 3.000m và cao nguyên Ayder ở độ cao khoảng 1.300m, các cự ly ultra chắc chắn sẽ rất thử thách. Nhưng nếu không có thông tin về cự ly, độ cao, và cắt thời gian, người hâm mộ không thể đánh giá được mức độ khắc nghiệt của giải. Nhưng liệu thể thao có bị lu mờ? Phân tích cho thấy bài báo gốc của Anadolu Ajansı không cung cấp bất kỳ dữ liệu thành tích nào: không có người thắng cuộc, không có thời gian, không có kỷ lục, không có tên vận động viên elite. Tất cả những gì chúng ta biết chỉ là quy mô và sự kiện. Tuyên bố của bộ trưởng rằng “các vận động viên ultra marathon là những vận động viên đẳng cấp thế giới với người hâm mộ trên toàn cầu” mang tính hùng biện hơn là thực tế. Không có bằng chứng nào cho thấy dàn elite của giải năm nay thực sự đẳng cấp thế giới. Đây là một điểm mù đáng lưu ý. Trong thế giới chạy trail, UTMB Group gần như thống trị về thương hiệu. Các giải trong hệ thống UTMB World Series là những “nút” trong mạng lưới ấy, và việc tổ chức thành công một giải như vậy được xem là bước tiến về năng lực tổ chức. Nhưng thành tích thể thao – thứ làm nên giá trị cốt lõi của bất kỳ môn thể thao nào – lại không được đề cập. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu đây có phải là một sự kiện thể thao thực thụ, hay chỉ là một chiến dịch quảng bá du lịch được khoác áo thể thao? Rủi ro lớn nhất của mô hình này là thời tiết. Thống đốc Rize nhắc lại rằng năm đầu tiên, Kaçkar “bị sương mù và mưa che khuất.” Với địa hình núi cao và khí hậu Biển Đen, mưa và sương mù là hiện tượng thường xuyên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến an toàn của vận động viên mà còn phá hỏng mục tiêu quảng bá: những hình ảnh đẹp, những thước phim truyền hình được kỳ vọng sẽ lan tỏa. Nếu thời tiết xấu, giá trị truyền thông sụp đổ. Rủi ro thứ hai là phụ thuộc vào ngân sách công. Khi nguồn tài trợ từ nhà nước và các cơ quan phát triển bị cắt giảm, sự kiện có thể khó duy trì. Sự phụ thuộc vào ngân sách công cũng đặt ra câu hỏi về tính bền vững. DOKA là cơ quan phát triển khu vực, được tài trợ bởi nhà nước. Nếu nguồn vốn này bị thu hẹp vì lý do kinh tế hoặc chính trị, giải đấu có thể gặp khó khăn. Trong khi đó, các nhà tài trợ doanh nghiệp như Turkish Airlines hay Turkcell có thể xem đây là một kênh quảng bá, nhưng mức độ cam kết dài hạn vẫn là một ẩn số. Tuy nhiên, không thể phủ nhận những cơ hội. Thổ Nhĩ Kỳ đang xây dựng một mô hình du lịch thể thao bài bản, hướng tới Đại hội Thể thao châu Âu 2027 tại Istanbul. Kaçkar by UTMB là một bước đệm để chứng minh năng lực tổ chức sự kiện quốc tế. Về lâu dài, nếu giải đấu được duy trì và phát triển, nó có thể trở thành một điểm đến quen thuộc trong cộng đồng chạy trail toàn cầu, đồng thời tạo ra một thế hệ vận động viên trong nước. Thổ Nhĩ Kỳ đang chuẩn bị cho Đại hội Thể thao châu Âu 2027 tại Istanbul. Việc tổ chức thành công một sự kiện quốc tế như Kaçkar by UTMB được xem là bước đệm để chứng minh năng lực tổ chức, cơ sở hạ tầng và khả năng đón tiếp du khách quốc tế. Đây là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm định vị Thổ Nhĩ Kỳ là trung tâm thể thao của khu vực. Đối với giới truyền thông thể thao, việc thiếu dữ liệu thành tích là một thách thức. Một bản tin về một giải chạy mà không có người thắng, không có thời gian, không có kỷ lục thì khó có thể được coi là tin thể thao thuần túy. Nó giống như tường thuật một trận bóng đá mà không có tỷ số. Điều này cho thấy mục đích của thông cáo báo chí không phải là cung cấp thông tin thể thao mà là quảng bá hình ảnh sự kiện và địa phương. Nhìn từ Việt Nam, câu chuyện này có nhiều điểm tương đồng. Việt Nam sở hữu địa hình núi non hùng vĩ, từ Sa Pa, Hà Giang đến Tây Nguyên, rất phù hợp để phát triển chạy trail. Một số giải chạy đã được tổ chức, nhưng chưa có sự tham gia của một thương hiệu quốc tế tầm cỡ như UTMB. Bài học từ Thổ Nhĩ Kỳ là: để thể thao trở thành động lực kinh tế, cần có chiến lược dài hạn, sự hợp tác giữa nhà nước và doanh nghiệp, và quan trọng nhất, phải đặt thể thao lên hàng đầu – không chỉ dùng nó làm cái cớ. Trong bối cảnh thể thao Việt Nam đang tìm cách vươn ra thế giới, việc học hỏi mô hình du lịch thể thao là cần thiết, nhưng đừng để những con số quy mô che mờ giá trị đích thực. Bởi suy cho cùng, điều người ta nhớ đến không phải là 2.000 hay 20.000 vận động viên, mà là những khoảnh khắc con người vượt qua giới hạn của chính mình. Và những khoảnh khắc ấy, đáng tiếc thay, lại không xuất hiện trong bản tin này.