Hai mươi lăm phút quyết định cả ngày đấu võ của đoàn Việt Nam

11 giờ 00, Ngô Thị Thảo Vân bước lên thảm. 11 giờ 25, Nguyễn Tiến Triển bước lên thảm. Giữa hai cột mốc ấy là 25 phút, và theo cách lịch thi đấu được công bố, đó là toàn bộ cửa sổ huy chương Ju-Jitsu của đoàn Việt Nam trong ngày: chung kết hạng 63kg nữ, rồi chung kết hạng 85kg nam.

25 phút. Một hiệp bóng đá còn chưa hết. Nhưng đủ để định đoạt xem cả một ngày đấu võ của đoàn có được gọi là thành công hay không.

Tôi đã ngồi đủ nhiều buổi ở các nhà thi đấu châu Á để biết lịch thi đấu không hề trung tính. Cách một ban biên tập chọn in giờ chung kết của môn này mà bỏ qua môn kia là một tuyên bố, và tuyên bố ấy thường đúng hơn mọi bản dự báo huy chương.

Điều khiến tôi dừng lại ở lịch ngày hôm nay nằm ở chỗ đứng của hai mươi lăm phút ấy: chín suất võ thuật, ba môn, chín hạng cân, và chỉ duy nhất một cặp đấu được nêu đích danh đối thủ — một trận cầu mây.

Ngày thi đấu này mang chín suất võ thuật trải trên ba môn.

Ju-Jitsu có Ngô Thị Thảo Vân và Nguyễn Thị Minh Vượng ở hạng 63kg nữ, Nguyễn Tiến Triển ở hạng 85kg nam, chung kết lần lượt lúc 11 giờ 00 và 11 giờ 25. Taekwondo có Lê Tuấn (68kg), Bạc Thị Khiêm (67kg), Trần Hồ Nhân Văn (80kg). Vật tự do có Phạm Như Duy (57kg), Nguyễn Thị Mỹ Linh (53kg), Nguyễn Thị Mỹ Trang (57kg).

Cả chín hạng đều mở bằng vòng loại, không ai được miễn. Ju-Jitsu khởi động từ sáng, Taekwondo cũng vậy, vật cũng vậy. Đây là cấu trúc quen thuộc của thể thao đối kháng tại các kỳ đại hội châu Á: vòng loại và chung kết nén trong cùng một ngày, đôi khi cùng một buổi, trên cùng một thảm.

Xung quanh đó, lịch ngày còn có chung kết bóng chuyền nữ, một lượt golf và trận cầu mây tứ hùng nữ Việt Nam – Thái Lan. Cầu mây là nội dung duy nhất trong cả ngày mà người viết nêu được tên đối thủ.

Chín võ sĩ. Không một cái tên đối thủ nào xuất hiện.

Đó là điểm đầu tiên tôi muốn mổ xẻ: ngày thi đấu này được viết bằng giờ, không được viết bằng dữ liệu.

Việc in giờ chung kết mà không in thành tích của người vào chung kết là một khoảng trống lớn. Nhưng khoảng trống ấy cũng là dữ liệu: khi ban biên tập chỉ đủ chỗ cho giờ thi đấu, nghĩa là họ đang bán kỳ vọng chứ chưa bán được năng lực.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu đối kháng ở nhiều kỳ đại hội, tôi rút ra một quy luật: ở những môn đấu trong một ngày, thứ tự thi đấu quan trọng ngang hạng cân. Cả ba môn hôm nay đều thuộc loại ấy.

Ju-Jitsu theo luật JJIF chấm điểm bằng đòn ném, vượt guard, mount và kiểm soát lưng; một đòn khoá hoặc siết cổ kết thúc trận ngay. Võ sĩ đi sâu vào nhánh trong có thể đánh bốn đến năm trận trong một ngày. Ở hạng 63kg nữ, Việt Nam có hai đại diện — xác suất hai người nằm cùng một nhánh trong là hoàn toàn có thật, và khi đó một người phải tự loại người kia trước khi nghĩ đến huy chương.

Taekwondo Kyorugi chấm bằng giáp điện tử: đòn vào đầu ba điểm, đòn xoay cộng thêm, lỗi gam-jeom trừ điểm. Đặc trưng của luật này là một cú đá ở hiệp ba đổi hoàn toàn kết quả một trận mà người ta đã dẫn hai hiệp. Không môn nào phạt sai số kỹ thuật nhanh đến thế.

Vật tự do theo luật UWW cho hai điểm một đòn vật ngã, bốn điểm một đòn ném lớn, và đồng hồ hoạt động 30 giây buộc võ sĩ phải tấn công. Ba hạng của Việt Nam nằm ở nhóm cân nhẹ và trung bình — nơi mật độ VĐV dày nhất và số trận phải đánh nhiều nhất.

Ghép ba môn lại, bức tranh hiện ra rất rõ: đối thủ lớn nhất của chín võ sĩ Việt Nam hôm nay không có tên trên bảng đấu — đó là buổi cân buổi sáng và khả năng hồi phục trong khoảng tám tiếng.

Các võ sĩ không thua ở trận chung kết. Họ thua từ buổi cân.

Tôi từng chứng kiến một đô vật bước vào chung kết với đôi mắt trũng sâu, và đến cuối hiệp hai thì không còn phản xạ với tiếng còi. Cắt cân xong, bù nước vội, rồi đánh ba trận trước bữa trưa — cơ thể không kịp trả lại thứ đã mất. Ở vật tự do, đồng hồ 30 giây hiệp cuối là nơi người mất nước mất điểm. Ở taekwondo, cú đá vào đầu hiệp ba thường đến từ phía võ sĩ còn tỉnh táo hơn, chứ không phải người có kỹ thuật đẹp hơn. Ở Ju-Jitsu, người hết pin là người bị vượt guard ở phút thứ tư của trận thứ tư.

Thể thức vòng loại rồi chung kết trong một ngày không phạt người yếu nhất. Nó phạt người phải làm việc nhiều nhất trước khi trận quan trọng bắt đầu.

Có một chi tiết trong cách trình bày lịch ngày khiến tôi khó chịu, và tôi nói thẳng.

Ju-Jitsu và cầu mây không nằm trong chương trình Olympic. Taekwondo và vật tự do thì có. Nhưng phần được in giờ chung kết chi tiết nhất lại là Ju-Jitsu, còn nội dung được gọi là đáng chờ đợi nhất trong ngày là cầu mây. Cách sắp xếp ấy ưu tiên huy chương trước, con đường Olympic sau — và nó phản ánh một thói quen của báo chí thể thao khu vực: đếm huy chương dễ hơn đọc giá trị dài hạn của một suất Olympic.

Người ta vẫn gọi tôi là kẻ phản bội, nhưng tôi chỉ đọc trước dòng chảy của lịch sử.

Có thể tôi sai. Xác suất giành huy chương là tiêu chí biên tập hoàn toàn hợp lý, và một tấm huy chương Ju-Jitsu trong bảng tổng sắp có giá trị y hệt một tấm huy chương vật. Tôi cũng không có thành tích cá nhân nào của chín võ sĩ để chứng minh điều ngược lại — đó là giới hạn thật của bài viết này, không phải một chiêu né tránh. Nhưng nếu đoàn thể thao muốn có suất ở các kỳ Olympic tiếp theo, thì chỗ đáng đầu tư phân tích là những hạng cân Olympic, không phải bảng tổng sắp của một kỳ đại hội.

Dự đoán có thể kiểm chứng của tôi: nếu đến 12 giờ trưa giờ địa phương mà chưa có huy chương Ju-Jitsu, ngày đấu võ của đoàn sẽ trôi về phía Taekwondo buổi chiều. Khi đó, thứ đáng theo dõi không phải bảng huy chương, mà là số trận mỗi võ sĩ phải đánh trước trận cuối cùng của họ.

Mỗi hot take là một mũi tên bắn vào đêm trước của ngày mai. Tôi bắn mũi này cho thế hệ võ sĩ kế tiếp: hãy học cách đọc lịch thi đấu như đọc một đối thủ, vì cái bảng giờ ấy đang nói với bạn nhiều hơn bất kỳ lời động viên nào.