Đường bơi Việt Nam dưới lăng kính dữ liệu: mật độ, khoảng trống và cái giá của tốc độ

Đường bơi Việt Nam dưới lăng kính dữ liệu: mật độ, khoảng trống và cái giá của tốc độ

Khán đài hồ bơi quốc gia im lặng trong khoảng bảy giây trước khi bảng điện tử nhảy số. Buổi tối thi đấu thứ ba của giải vô địch quốc gia, nội dung bốn trăm mét hỗn hợp cá nhân nữ, lượt bơi cuối cùng của ngày. Vận động viên ở làn bốn xuất phát tốt, giữ nhịp đều qua đoạn bướm và ngửa, rồi bắt đầu chệch nhịp ở đoạn ếch — đoạn mà bất kỳ ai từng bơi hỗn hợp đều biết là nơi bản lĩnh bị bóc trần nhanh nhất. Đến đoạn tự do cuối cùng, cô bơi như thể đang cố thoát khỏi chính mình. Kết quả hiện lên đủ để giành huy chương bạc.

Tôi ngồi ở hàng ghế thứ tư, tay cầm bảng phân đoạn tự in. Điều khiến tôi chú ý không phải tấm huy chương, mà là hai mươi lăm mét cuối của đoạn tự do: nó chậm hơn hai mươi lăm mét đầu cùng đoạn tới hơn một giây rưỡi. Ở đẳng cấp quốc gia, một khoảng cách như thế không phải chuyện nhỏ. Nó là dấu vết của một thứ gì đó lớn hơn một lượt bơi hỏng — một thứ mà bảng huy chương, với ánh sáng hào nhoáng của nó, sẽ không bao giờ chịu kể.

Tôi theo dõi bơi lội Việt Nam đã chín năm, từ những ngày còn ngồi ghi từng split bằng tay vào một cuốn sổ ô ly, đến khi có trong tay những bộ dữ liệu phân đoạn mà chỉ vài năm trước tôi còn mơ cũng không dám nghĩ tới. Trong khoảng thời gian đó, tôi học được một điều mà tôi cho là nền tảng của mọi phân tích: kết quả cuối cùng là điểm quy chiếu duy nhất, nhưng bản thân nó không nói được gì nếu ta không chịu mổ xẻ cách nó được tạo ra. Một huy chương bạc ở nội dung bốn trăm mét hỗn hợp có thể được xây bằng hai cách hoàn toàn trái ngược: một tay bơi giữ nhịp đồng đều và bùng nổ ở đoạn cuối, hoặc một tay bơi phung phí toàn bộ dự trữ ở hai trăm mét đầu rồi cố bám trụ bằng ý chí. Cả hai đều đứng trên bục. Nhưng tương lai của họ thì khác nhau một trời một vực.

Đó chính là vấn đề của bơi lội Việt Nam trong thập kỷ qua. Chúng ta có thành tích. Chúng ta có những cá nhân xuất sắc. Nhưng chúng ta chưa có một hệ thống dữ liệu đủ dày để biết mình đang đi tới đâu, và đang trả cái giá gì cho tốc độ.

Trước khi đi vào con số, tôi cần nói rõ phương pháp, bởi một phân tích không có phương pháp chỉ là một ý kiến được trang điểm. Bơi lội là môn thể thao mà dữ liệu sinh ra một cách tự nhiên: mỗi lượt bơi là một chuỗi thời gian liên tục, và mỗi điểm chạm tường là một mốc không thể làm giả. Bốn nhóm chỉ số tôi luôn thu thập: thứ nhất là phân đoạn, tức thời gian từng phần của cự ly, thường chia theo mỗi hai mươi lăm hoặc năm mươi mét; thứ hai là tần số quạt tay, ký hiệu SR, đo bằng số chu kỳ quạt trong một phút; thứ ba là độ dài mỗi chu kỳ quạt, ký hiệu SL, đo bằng số mét mỗi chu kỳ; và thứ tư là các chỉ số kỹ thuật phụ như thời gian phản xạ xuất phát, thời gian quay người, và số mét lặn dưới nước sau mỗi lần quay.

Điều thú vị nằm ở chỗ SR và SL là hai đại lượng gần như tỷ lệ nghịch với nhau. Khi một tay bơi tăng tần số quạt, độ dài mỗi chu kỳ thường giảm, và ngược lại. Tốc độ bơi, về bản chất, là tích của hai con số này. Nghĩa là có hai con đường dẫn tới cùng một tốc độ: quạt nhanh và ngắn, hoặc quạt chậm và dài. Không có con đường nào tốt hơn một cách tuyệt đối. Nó phụ thuộc vào cự ly, vào cấu trúc cơ thể, vào thể lực, và vào cách tay bơi phân bổ năng lượng suốt cả cự ly.

Ở Việt Nam, chúng ta có một khuynh hướng khá rõ, và khuynh hướng đó bắt nguồn từ cách chúng ta đào tạo trẻ. Tôi gọi nó là "thiên kiến tốc độ ngắn". Trong các lò đào tạo, huấn luyện viên có xu hướng thưởng cho những đứa trẻ bơi nhanh ở cự ly ngắn, vì đó là thứ dễ thấy nhất trên bảng điện tử. Một đứa trẻ mười hai tuổi bơi một trăm mét tự do trong một phút mười giây sẽ được chú ý ngay, trong khi một đứa trẻ có kỹ thuật quay người tốt, nhịp thở ổn định và phân bổ lực hợp lý lại không có gì để trưng ra trước đám đông. Kết quả là chúng ta sản sinh ra một thế hệ tay bơi giỏi bùng nổ ở đoạn đầu, nhưng mỏng manh ở đoạn cuối.

Đây là chỗ dữ liệu phải lên tiếng thay cho cảm giác.

Tôi lấy một tập dữ liệu mà tôi thu thập được từ các giải quốc gia trong ba mùa gần nhất, tổng cộng khoảng hai trăm lượt bơi ở các nội dung từ hai trăm mét trở lên. Tôi chia chúng thành hai nhóm: nhóm có phân đoạn dương, tức đoạn cuối chậm hơn đoạn đầu, và nhóm có phân đoạn âm, tức đoạn cuối nhanh hơn đoạn đầu. Ở nhóm phân đoạn dương, một mô thức lặp lại tới mức khó tin: các tay bơi này thường đạt mức tốc độ cao nhất ở đoạn thứ hai của cự ly, rồi sụp đổ dần. Ở nhóm phân đoạn âm, đỉnh tốc độ thường xuất hiện ở đoạn cuối cùng.

Về mặt lý thuyết năng lượng, điều này nói lên rất nhiều. Cơ thể tay bơi có hai hệ thống năng lượng chính hoạt động song song: hệ thống kỵ khí, cung cấp năng lượng nhanh nhưng ngắn, và hệ thống ưa khí, cung cấp năng lượng chậm hơn nhưng bền bỉ hơn. Một tay bơi phung phí dự trữ kỵ khí ở đoạn đầu sẽ đối mặt với một đoạn cuối nơi hệ thống ưa khí chưa được xây đủ để gánh. Ngược lại, một tay bơi phân bổ hợp lý sẽ để hệ thống ưa khí làm phần việc nặng nhất, và dành dự trữ kỵ khí cho cú bứt phá cuối.

Ở nhóm phân đoạn âm mà tôi quan sát, có một điều mà tôi cho là quan trọng nhất, và tôi muốn nói thẳng: phân đoạn âm không phải là dấu hiệu của bản lĩnh, mà là dấu hiệu của nền tảng ưa khí đủ dày để không phải đốt hết mọi thứ trong một trăm mét đầu. Bản lĩnh chỉ là cái tên chúng ta gán cho thứ mà dữ liệu đã nhìn thấy từ trước.

Nhưng phân đoạn chỉ là lớp dữ liệu thứ nhất. Lớp thứ hai là kinh tế học của động tác, tức tương quan giữa SR và SL. Đây là nơi bơi lội Việt Nam cho thấy một điểm yếu cấu trúc.

Tôi lấy ví dụ từ chính những tay bơi hàng đầu của chúng ta. Ở nội dung tự do đường dài, một tay bơi muốn duy trì tốc độ trong mười lăm phút không thể dựa vào tần số quạt cao. Họ phải dựa vào độ dài mỗi chu kỳ, tức là mỗi lần quạt phải đẩy được cơ thể đi xa nhất có thể. Đây là bài toán kỹ thuật thuần túy: giảm lực cản, tăng độ trượt, và tiết kiệm năng lượng. Các tay bơi Việt Nam ở cự ly dài thường có SL thấp hơn so với các đối thủ khu vực cùng tầm vóc, nghĩa là họ phải quạt nhiều hơn để đi được cùng một quãng đường. Mỗi chu kỳ quạt thêm là một lần tiêu hao năng lượng thêm. Nhân với hàng nghìn chu kỳ trong một cự ly dài, đó là một khoản nợ năng lượng khổng lồ.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các giải bơi của tôi, tôi nhận thấy các huấn luyện viên Việt Nam rất giỏi trong việc xây thể lực và rèn tinh thần, nhưng thường chưa dành đủ thời gian cho việc tinh chỉnh kỹ thuật ở cấp độ vi mô. Chúng ta tập nhiều, tập nặng, tập đều. Nhưng chúng ta ít khi dừng lại để hỏi: mỗi lần quạt tay này đang đẩy cơ thể đi được bao nhiêu mét, và làm thế nào để con số đó tăng thêm mười xăng-ti-mét?

Tôi nhớ có lần xem lại một video quay chậm ở nội dung hai trăm mét bướm nam. Ở đoạn cuối, tay bơi này vẫn giữ nguyên tần số quạt, nhưng độ dài mỗi chu kỳ đã giảm rõ rệt. Điều đó có nghĩa là anh ta không hề chậm lại về mặt nỗ lực — anh ta vẫn quạt đều như cũ, thậm chí quạt dữ dội hơn. Nhưng mỗi lần quạt, cơ thể đi được ít hơn. Đó là lúc mệt mỏi bắt đầu viết lại kỹ thuật mà tay bơi không hề hay biết. Và đó là lý do vì sao tôi nói: cảm giác về nỗ lực là một trong những nguồn dữ liệu sai lệch nhất trong thể thao.

Đến đây, tôi cần chuyển sang một biến số mà tôi tin là thủ phạm lớn nhất, và cũng là biến số bị xem nhẹ nhất trong toàn bộ cuộc trò chuyện về bơi lội Việt Nam: mật độ thi đấu.

Mật độ lịch thi đấu chính là thủ phạm lớn nhất của chấn thương. Không đội ngũ y tế nào cứu được hai trận một tuần. Câu đó tôi viết cho bóng đá, nhưng nó đúng với bơi lội theo một cách khác và có phần nghiệt ngã hơn. Trong bóng đá, một cầu thủ chơi hai trận một tuần là chuyện hiếm và gây tranh cãi. Trong bơi lội, một tay bơi thi đấu ba đến bốn nội dung trong cùng một ngày là chuyện bình thường ở các giải quốc gia.

Hãy nhìn vào cấu trúc của một giải vô địch quốc gia điển hình. Vòng loại buổi sáng, chung kết buổi tối, và một tay bơi đăng ký nhiều nội dung sẽ phải bơi nhiều lượt trong ngày. Cộng thêm khởi động, thả lỏng, hồi phục, họ có thể ở trong nước từ năm đến bảy giờ đồng hồ mỗi ngày. Với một vận động viên tuổi mười bảy, mười tám, cơ thể vẫn đang phát triển, đó là một tải trọng mà không một chương trình phục hồi nào có thể bù đắp hoàn toàn.

Tôi đã từng thử một bài tập nhỏ: theo dõi mối tương quan giữa số lượt bơi trong một ngày và thời gian của lượt bơi cuối cùng. Kết quả cho thấy một xu hướng khá rõ — cứ mỗi lượt bơi thêm trong ngày, thời gian ở lượt cuối thường chậm hơn từ ba đến bảy phần trăm so với khả năng tốt nhất của tay bơi đó, tùy nội dung. Con số này không tuyến tính, nhưng hướng thì nhất quán. Và điều đáng lo nhất là nó không chỉ ảnh hưởng tới thành tích, mà còn tới cả kỹ thuật. Khi mệt, tay bơi sẽ tự động chuyển sang kiểu bơi an toàn hơn, ngắn hơn, ít rủi ro hơn — và kiểu bơi đó, nếu lặp lại đủ nhiều, sẽ trở thành thói quen.

Đây là một nghịch lý mà tôi muốn mọi người nhìn thẳng vào. Chúng ta cho các vận động viên trẻ thi đấu nhiều với hy vọng họ tích lũy kinh nghiệm. Nhưng trong bơi lội, kinh nghiệm tích lũy được từ một lượt bơi mệt mỏi không phải là kinh nghiệm về tốc độ, mà là kinh nghiệm về sự sống sót. Chúng ta đang dạy các tay bơi trẻ cách bơi chậm một cách thành thạo.

Tôi không nói điều này để phủ nhận giá trị của thi đấu. Tôi nói điều này vì dữ liệu cho tôi thấy một mô thức, và mô thức đó có một cái giá. Một tay bơi có thể giành huy chương ở tuổi mười bảy, rồi biến mất ở tuổi hai mươi vì chấn thương vai hoặc lưng. Chấn thương vai, đặc biệt là tổn thương chóp xoay, là loại chấn thương phổ biến nhất ở các tay bơi bướm và tự do, và nó gần như luôn là kết quả của việc lặp lại một động tác sai trong trạng thái mệt mỏi.

Tôi từng chứng kiến một tay bơi trẻ, người mà tôi theo dõi suốt hai mùa, bơi năm nội dung ở một giải quốc gia. Cô ấy giành bốn huy chương. Sáu tháng sau, cô ấy rời đường bơi vì đau vai không dứt. Tấm huy chương vẫn nằm trong tủ. Nhưng cái giá của nó thì không ai ghi lại.

Đến đây, tôi muốn nói tới một khía cạnh ít được nhắc tới nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp tới cách chúng ta đọc bơi lội: hệ thống ngôi sao.

Từ khi Nguyễn Thị Ánh Viên nổi lên và giành được một khối lượng huy chương SEA Games mà không tay bơi Việt Nam nào khác sánh được, bơi lội Việt Nam bước vào một kỷ nguyên mà tôi gọi là "kỷ nguyên ngôi sao đơn độc". Mọi nguồn lực, mọi sự chú ý, mọi suất thi đấu quốc tế đều dồn về một vài cái tên. Điều này có mặt tốt: nó tạo ra một hình mẫu, và hình mẫu là thứ cần thiết để thu hút lớp trẻ. Nhưng nó cũng có mặt trái mà chúng ta thường không muốn nhìn: khi cả một hệ thống được xây quanh một vài cá nhân, thì khi những cá nhân đó giải nghệ, hệ thống không có gì để đỡ lấy.

Tôi lấy một con số đơn giản. Nếu ta vẽ biểu đồ số tay bơi Việt Nam đạt chuẩn dự Olympic theo từng năm, ta sẽ thấy một đường cong nhọn hoắt dồn vào giai đoạn đỉnh cao của một vài ngôi sao, rồi tụt dốc. Độ sâu của đội tuyển — tức số lượng tay bơi có khả năng cạnh tranh ở một cự ly nhất định — không tăng tương ứng với số huy chương. Đây là điều mà các nhà phân tích gọi là "ảo giác chiều rộng": chúng ta nhìn vào số huy chương và tưởng rằng nền bơi lội đang rộng ra, trong khi thực tế nó chỉ đang cao lên ở một vài đỉnh.

Và đây là nơi tôi muốn đặt một câu hỏi mà tôi cho là trung tâm của mọi vấn đề về phát triển thể thao nữ ở Việt Nam. Thương mại hóa thể thao nữ không phải là một ưu tiên thật sự. Nó thường được dùng như một món đồ trang trí cho trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Một nhãn hàng tài trợ cho giải bơi nữ vì nó tốt cho hình ảnh, chứ không vì họ tin vào một thị trường. Bằng chứng nằm ở cấu trúc tài trợ: hợp đồng thường ngắn hạn, gắn với một sự kiện cụ thể, và biến mất ngay khi sự kiện kết thúc. Không có khoản đầu tư nào được thiết kế cho mười năm. Và nếu không có tiền được thiết kế cho mười năm, thì không có hệ thống nào được xây cho mười năm.

Tôi không viết điều này để chỉ trích ai. Tôi viết vì dữ liệu về tài trợ và dữ liệu về thành tích, khi đặt cạnh nhau, kể cùng một câu chuyện. Chúng ta có những đỉnh núi lộng lẫy, nhưng nền đất bên dưới thì mỏng.

Giờ tôi muốn quay lại với một biến số mà tôi đã nhắc ở đầu bài, nhưng lần này nhìn nó từ một góc khác: thị trường tài năng trẻ, và cái bong bóng mà tôi tin đang phồng lên.

Trong bóng đá, bong bóng giá trẻ đang vỡ: một trăm triệu euro cho một cầu thủ chưa đá đủ năm mươi trận đỉnh cao là một canh bạc trần trụi. Trong bơi lội, bong bóng có hình dạng khác nhưng bản chất thì giống. Nó nằm ở việc chúng ta đẩy trẻ em vào chuyên môn hóa sớm. Một đứa trẻ mười tuổi đã được định hình cho một cự ly, một kiểu bơi, một mục tiêu huy chương. Đứa trẻ đó được ăn tập theo một lộ trình được thiết kế bởi người lớn, vì người lớn cần một kết quả trong vài năm tới. Nhưng cơ thể của một đứa trẻ mười tuổi chưa biết nó sẽ là ai ở tuổi mười tám. Chúng ta đang đặt cược vào một tài sản chưa hình thành, với một cái giá mà đứa trẻ phải trả bằng vai, bằng lưng, bằng cả tuổi thơ.

Tôi gọi đây là "bong bóng chuyên môn hóa sớm". Nó không nổ trong một đêm. Nó xì hơi dần, mỗi năm một ít, khi một tay bơi trẻ rời đường bơi mà không ai hiểu vì sao. Và khi nó xì hơi, không ai ghi lại khoản lỗ, bởi vì khoản lỗ đó không nằm trên bảng cân đối của bất kỳ ai.

Đến đây, tôi muốn đưa ra góc nhìn phản trực giác của mình, cái góc mà tôi tin là quan trọng nhất trong toàn bộ bài viết này.

Dư luận thường tin rằng thành tích của bơi lội Việt Nam phản ánh chất lượng của hệ thống đào tạo. Tôi cho rằng điều ngược lại mới đúng: thành tích phản ánh chất lượng của một vài cá nhân kiệt xuất, những người đã vượt lên trên hệ thống chứ không phải nhờ hệ thống. Đây là một sự đảo ngược quan trọng, bởi vì nó thay đổi hoàn toàn cách chúng ta nên đọc một tấm huy chương.

Nếu một tấm huy chương là sản phẩm của hệ thống, thì ta nên nhân bản nó. Nếu nó là sản phẩm của một cá nhân vượt trội, thì ta không thể nhân bản nó — ta chỉ có thể chờ đợi một phép màu khác. Và trong chín năm theo dõi, tôi thấy chúng ta đã chờ đợi nhiều hơn là nhân bản.

Tôi biết có người sẽ phản bác: nếu các cá nhân vượt trội xuất hiện được, thì hệ thống đâu đến nỗi tệ. Tôi đồng ý một phần. Một hệ thống tồi sẽ bóp chết tài năng trước khi nó kịp nở. Nhưng một hệ thống trung bình có thể vẫn cho phép một vài tài năng kiệt xuất lọt qua, đặc biệt khi những tài năng đó có nội lực phi thường. Vấn đề là: một hệ thống trung bình sẽ không sản sinh ra tài năng một cách đều đặn. Nó sản sinh ra chúng một cách ngẫu nhiên, và ngẫu nhiên thì không thể lập kế hoạch.

Đây là chỗ tôi muốn nhắc lại một bài học mà tôi đã học được từ rất lâu, khi còn là một cậu bé mười sáu tuổi ngồi xem một trận bóng đá mà kết quả đi ngược lại mọi con số thô. Kiểm soát bóng là một lời nói dối đẹp đẽ; tỷ số mới là sự thật chói mắt. Trong bơi lội, phiên bản của câu đó là: kiểm soát đường bơi là một lời nói dối đẹp đẽ; thời gian chạm tường mới là sự thật chói mắt. Nhưng tôi đã học thêm một điều nữa kể từ đó: ngay cả thời gian chạm tường cũng chỉ là sự thật của một khoảnh khắc. Nó không nói gì về việc khoảnh khắc đó có thể lặp lại hay không. Và một nền thể thao chỉ tồn tại được nếu khoảnh khắc đó lặp lại được.

Có một khía cạnh nữa mà tôi không thể bỏ qua, dù nó khiến tôi phải cẩn trọng trong từng câu chữ: biến số phi định lượng.

Tôi đã từng trả một cái giá đắt cho sự tự tin của mình. Trong một kỳ Euro, tôi khẳng định một đội sẽ bị loại sớm dựa trên chỉ số tấn công kỳ vọng thấp của họ. Rồi một sự kiện bất ngờ xảy ra trên sân — một sự kiện không nằm trong bất kỳ mô hình nào — và đội bóng đó chơi bằng một thứ năng lượng mà con số không đo được. Họ đi tới bán kết. Tôi mất một khoản tiền mà tôi vẫn nhớ như in, không phải vì con số, mà vì bài học.

Kể từ đó, trong mỗi bài phân tích của mình, tôi luôn có một mục riêng cho các biến số phi định lượng: chấn thương, tâm lý, áp lực gia đình, sự thay đổi huấn luyện viên, môi trường tập luyện. Trong bơi lội, những biến số này đặc biệt quan trọng, bởi vì bơi lội là một môn thể thao cô đơn. Tay bơi ở trong nước một mình, giữa các làn, và không có đồng đội nào để chia sẻ áp lực. Khi một tay bơi trẻ mất tinh thần, không có ai trên sân để nhìn thấy. Không có máy quay nào ghi lại khoảnh khắc đó. Và không có cột nào trong bảng dữ liệu để ghi lại nó.

Vì vậy tôi luôn sử dụng một hệ số điều chỉnh rủi ro khi đánh giá một tay bơi, thay vì một con số tuyệt đối. Hệ số đó dao động, và tôi cố tình để nó dao động, bởi vì sự chắc chắn trong thể thao là một ảo tưởng. Tôi không bao giờ dùng từ "chắc chắn". Tôi dùng "mức rủi ro thấp" hoặc "mức rủi ro cao". Đó không phải là sự yếu đuối trong lập luận. Đó là sự trung thực với bản chất của dữ liệu.

Tôi muốn kết lại phần phân tích này bằng một quan sát về cách chúng ta đo lường thành công.

Các nhà quản lý thể thao thường đo thành công bằng huy chương. Đó là một thước đo dễ hiểu, dễ truyền thông, và dễ được tài trợ. Nhưng huy chương là một chỉ số trễ. Nó cho ta biết điều gì đã xảy ra, không cho ta biết điều gì đang xảy ra. Một chỉ số dẫn dắt tốt hơn sẽ là số tay bơi trẻ đạt chuẩn kỹ thuật ở từng nhóm tuổi, hoặc tỷ lệ tay bơi trẻ ở lại với môn thể thao này sau tuổi mười tám. Những con số đó không xuất hiện trên báo. Nhưng chúng mới là những con số quyết định mười năm tới.

Tôi từng viết rằng mỗi trận đấu gửi một tín hiệu, và người phân tích không giải mã, mà chịu nghe. Tôi vẫn tin điều đó. Nhưng tôi muốn thêm một vế nữa, vế mà tôi học được sau nhiều năm: người phân tích phải chịu nghe cả những tín hiệu không phát ra từ bảng điện tử. Tiếng nước vỗ vào thành bể lúc năm giờ sáng. Tiếng thở dốc của một đứa trẻ mười ba tuổi ở lượt bơi thứ bốn mươi trong ngày. Tiếng im lặng của một tay bơi rời đường bơi mà không ai hỏi vì sao. Đó cũng là dữ liệu. Chỉ là chúng ta chưa xây xong bộ công cụ để đọc nó.

Nghĩa vụ của nhà phân tích không phải nói đúng. Mà nói đúng điều dữ liệu muốn nói. Và đôi khi, dữ liệu muốn nói những điều mà không ai trong chúng ta muốn nghe.

Đường bơi Việt Nam đang ở một ngã rẽ. Một bên là con đường quen thuộc: tiếp tục dựa vào những ngôi sao đơn độc, tiếp tục đếm huy chương, tiếp tục đẩy trẻ em vào chuyên môn hóa sớm, và tiếp tục trả cái giá bằng những vai bị tổn thương và những tài năng biến mất. Bên kia là một con đường khó hơn: xây dữ liệu từ gốc, đo lường độ sâu thay vì độ cao, thiết kế lịch thi đấu dựa trên sinh lý học thay vì lịch truyền thông, và đầu tư vào thể thao nữ như một thị trường thật sự chứ không phải một món đồ trang trí.

Tôi không biết chúng ta sẽ chọn con đường nào. Nhưng tôi biết điều này: trong mười năm tới, bảng huy chương sẽ không còn đủ để kể câu chuyện về bơi lội Việt Nam. Và khi điều đó xảy ra, chúng ta sẽ cần những người đã bắt đầu ghi lại các con số từ hôm nay, chứ không phải từ ngày mai.