Hà Nội ngược dòng qua HCĐG Lào Cai 3-0: 22 pha bóng cuối set hai và cái giá của ngôi nhất bảng

Tỷ số điện tử ở nhà thi đấu đọc 9-16 nghiêng về HCĐG Lào Cai, và khu kỹ thuật của Hà Nội không có ai đứng bật dậy. Set hai của trận bán kết chiều 24-10 tưởng như đã trôi khỏi tầm tay đội bóng thủ đô, sau khi họ mở màn bằng thế dẫn 5-1 rồi đánh rơi 15 trong 19 pha bóng kế tiếp. Tôi ngồi ở hàng ghế thứ bảy, đủ gần để nghe giọng nói từ băng ghế huấn luyện hạ xuống thay vì cao lên. Trong 22 pha bóng còn lại của set, Hà Nội ghi 16 điểm, đối phương ghi 6. Set khép lại ở tỷ số 25-22. Không có màn đổi người gây sốc, không có pha bóng nào được tung hô như khoảnh khắc định mệnh. Chỉ có vị trí đứng nhận phát bóng được xếp lại, và một quyết định được đưa ra trong khoảng một phần tư giây. Muốn hiểu vì sao một set bị bỏ lại bảy điểm vẫn lật ngược được, phải quay lại vòng bảng. Hà Nội thắng cả 8 trận đầu tiên, rồi thua 5 trong 6 trận cuối, rơi xuống vị trí thứ tư và nhận suất gặp đội nhất bảng ở bán kết. Cách kết thúc đó bất thường đến mức dư luận đặt nghi vấn về việc chọn đối thủ. Đội bóng thủ đô mùa này mới lên hạng, nhưng được đầu tư mạnh về đội hình, trong đó có nhà vô địch thế giới Brankica Mihajlović (Bờ-ran-ki-ca Mi-khai-lô-vích) và tuyển thủ quốc gia Lê Thanh Thúy. Phía bên kia lưới, HCĐG Lào Cai chơi ổn định suốt vòng tròn và áp đảo để giành ngôi nhất. Thể thức đấu vòng tròn thưởng cho sự ổn định; vòng loại trực tiếp thưởng cho bản lĩnh và cho phương án đúng ở đúng thời điểm. Giữa hai thước đo ấy có một khoảng trống, và trận bán kết chiều 24-10 là lần đầu khoảng trống đó lộ ra rõ đến vậy. Khi tôi còn tin vào trực giác, cho đến khi một HLV trẻ dạy tôi cách đếm. Ba tuần trước trận này, tôi ngồi lại với băng ghi hình sáu trận cuối của Hà Nội, cố tìm một dấu vết chung để xác nhận giả thuyết thua có chủ đích. Điều tôi tìm được lại là những kiểu thua khác nhau. Có trận sụp ở khâu phát bóng, có trận mất nhịp sau khi thay người sớm, có trận để đối phương kéo dài loạt bóng rồi tự đánh hỏng ở cuối set. Một kế hoạch có chủ đích thường để lại dấu vết lặp lại, vì nó phải kiểm soát được kết quả mà không phá vỡ cấu trúc đội. Sáu trận đó không cho tôi dấu vết lặp lại nào đủ rõ. Set một mở ra theo kịch bản quen thuộc của giai đoạn đầu mùa. Hà Nội dẫn trước trong phần lớn thời gian, giữ khoảng cách hai đến ba điểm, chủ động đẩy bóng ra hai biên để kéo khối chắn của HCĐG Lào Cai giãn theo chiều ngang. Bước ngoặt đến ở đoạn giữa set, khi đội khách bắt được nhịp giao bóng và vượt lên. Ban huấn luyện Hà Nội gọi hội ý ngay lập tức. Lần hội ý ấy làm hai việc cùng lúc: chỉnh lại phương án nhận phát bóng, và cắt đứt đà hưng phấn của đối phương. Từ điểm 18 trở đi, Hà Nội ghi nhiều hơn đối thủ trong các pha bóng dài, kết thúc set 25-21. Chiến thuật không phải là sơ đồ trên bảng, mà là những quyết định trong một phần tư giây. Set hai mới là phần đáng viết lại. Hà Nội dẫn 5-1, rồi để thua 15 trong 19 pha bóng kế tiếp và rơi xuống 9-16. Nguyên nhân nằm ở đường phát bóng của HCĐG Lào Cai: họ chuyển sang giao bóng tầm thấp vào khu vực giữa sân, buộc chuyền hai của Hà Nội phải nhận bóng xa lưới hơn, khiến mọi phương án tấn công đều khởi động muộn hơn nửa nhịp. Với một đội bóng dựa vào tốc độ như Hà Nội, nửa nhịp chậm đó đủ để khối chắn hai người của đối phương vào đúng vị trí. Điểm 9-16 là lúc Hà Nội thay đổi thứ mà ít người để ý: vị trí đứng nhận phát bóng. Họ kéo người nhận bóng chủ lực ra gần vạch biên dọc, trả lại khoảng trống giữa sân cho một cầu thủ có khả năng xử lý bóng bổng tốt hơn. Từ đó, đường chuyền một của Hà Nội đi ngắn hơn, chuyền hai tiếp cận lưới sớm hơn, và các pha tấn công trở lại đúng nhịp. Brankica Mihajlović nhận bóng ở vị trí 4 và cả từ hàng sau, ghi điểm ở hai hướng, buộc khối chắn của HCĐG Lào Cai phải chia đôi sự chú ý. Khi khối chắn bị chia đôi, Lê Thanh Thúy có đất để làm việc ở giữa lưới. Trong 22 pha bóng còn lại của set hai, Hà Nội ghi 16 điểm và để thua 6. Tỷ lệ ấy không đến từ may mắn. Số lần chắn bóng thành công của Hà Nội tăng rõ rệt khi Lê Thanh Thúy được đặt đúng vào nhịp tấn công của đối phương; cô đọc hướng chuyền của chuyền hai bên kia và chắn bóng ở những pha mà trước đó đội chỉ phòng thủ bị động. HCĐG Lào Cai không cắt được chuỗi liên điểm ấy, và vấn đề tâm lý xuất hiện đúng như nó vẫn xuất hiện trong những trận knock-out: mỗi pha bóng hỏng làm phương án tiếp theo trở nên an toàn hơn, và sự an toàn ấy lại bị trừng phạt. Set ba kết thúc 25-17, và tỷ số ấy nói đúng về thế trận. HCĐG Lào Cai không còn phương án dự phòng nào để thay đổi nhịp, trong khi Hà Nội đã tìm được cấu trúc ổn định cho cả ba tuyến. Đội bóng thủ đô thắng 3-0 để vào chung kết. Giả thuyết về việc chọn đối thủ nghe hợp lý, và nếu nó đúng thì đó là toan tính chính xác của HLV Nguyễn Tuấn Kiệt. Nhưng cách Hà Nội thắng ở bán kết không chứng minh cho giả thuyết ấy. Một đội bóng cố tình thua để lấy nhánh đấu phải kiểm soát được thứ hạng mà không làm hỏng phong độ; Hà Nội lại bước vào vòng loại trực tiếp với sáu trận liên tiếp không giữ được nhịp nhận phát bóng. Kiểu rủi ro đó không giống một kế hoạch, nó giống việc quản lý tải trọng và thử nghiệm đội hình ở giai đoạn cuối vòng tròn, rồi buộc phải sửa chữa nhanh khi mùa giải bước vào giai đoạn một mất một còn. Số liệu giống như ống kính: sắc nét ở một khoảng, méo mó ở một khoảng khác. Chuỗi thua của Hà Nội sắc nét khi nhìn ở bảng xếp hạng, và méo mó khi nhìn ở từng pha bóng. Điểm mù lớn hơn thuộc về HCĐG Lào Cai. Ngôi nhất bảng được xây bằng sự ổn định trước những đối thủ yếu hơn, và sự ổn định ấy dạy cho đội bóng niềm tin vào hệ thống. Khi hệ thống bị bẻ gãy, họ không có phương án thứ hai: chuyền hai vẫn giữ nhịp cũ, khối chắn vẫn chờ ở vị trí cũ, còn phương án giao bóng mạnh nhất đã bị đọc. Trong bóng chuyền, đội nhất bảng thường là đội ít mắc lỗi nhất, chứ chưa chắc là đội có nhiều cách thắng nhất. Vòng knock-out hỏi câu hỏi thứ hai. Cũng phải nói thẳng về rủi ro của phía Hà Nội. Cách kết thúc vòng bảng ấy có thể đã chấm dứt mùa giải ngay từ trận đầu vòng loại trực tiếp. Điều cứu họ ở bán kết là một lần hội ý đúng lúc, một thay đổi nhỏ ở vị trí nhận phát bóng, và một cầu thủ có khả năng tự tạo điểm khi hệ thống không còn vận hành. Ba thứ đó không nằm trong bảng xếp hạng. Chiến thuật giỏi không thắng ở bản vẽ, mà ở cuộc gọi khi bản vẽ sụp đổ. Trận chung kết sẽ trả lời câu hỏi mà bán kết để lại: Hà Nội đã tìm ra cấu trúc thật của mình, hay chỉ tìm ra một đối thủ phù hợp đúng lúc?