Beşiktaş và lỗ hổng tuyến giữa: bốn cái tên, chỉ một người biết chơi hai chiều

Trong phòng họp kỹ thuật của Beşiktaş, tấm bảng chuẩn bị cho vòng 9 Trendyol Süper Lig chỉ còn bốn ô vuông ở khu vực trung tâm. Ba ô mang cùng một nhãn: số 6. Wilfried Ndidi, Salih Özcan, Kartal Kayra Yılmaz — ba tiền vệ phòng ngự thuần, ba người thoải mái nhất khi nhận bóng với lưng quay về khung thành nhà. Ô thứ tư ghi tên Junior Olaitan, 24 tuổi, người Benin. Bốn cái tên ấy tự chúng chẳng nói lên điều gì. Vấn đề nằm ở chỗ Beşiktaş vừa mất cùng lúc hai cầu thủ duy nhất có thể chơi vai trò số 8 hai chiều — Orkun Kökçü và Fabio Miretti — và trong tay Vincenzo Italiano chỉ còn đúng một phương án thay thế cho vai trò ấy. 26 phút trước Crystal Palace là toàn bộ mẫu bằng chứng mà Olaitan kịp đưa ra. Trong khoảng thời gian đó, cầu thủ này thử rê bóng 3 lần và thành công 2, đưa bóng sang một phần ba cuối sân 7 lần, rồi khép lại bằng một bàn thắng. Quy ra nhịp độ, đó là một pha xuyên phá mỗi 3,7 phút — mức mà một tiền vệ trung tâm hiếm khi chạm tới trong cả trận, chứ chưa nói trong 26 phút cuối. Orkun Kökçü dính vấn đề ở ngón chân và vắng mặt ở chuyến làm khách trước Trabzonspor lẫn trận gặp Crystal Palace. Chưa kịp hồi, Fabio Miretti — người được đưa về đúng để san sẻ vai trò với Orkun — chấn thương vai phải và mất khoảng 1,5 tháng. Beşiktaş bước vào giai đoạn dày nhất của mùa giải với hai đấu trường chen nhau: Trendyol Süper Lig và UEFA Europa League. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở Süper Lig mùa này, hai chấn thương ấy nguy hiểm hơn vẻ ngoài của chúng. Ngón chân là điểm tì cuối cùng khi một tiền vệ đổi hướng — mất nó, pha xoay người mở 45 độ trở thành pha chuyền ngang. Vai phải là bộ phận che bóng khi hậu vệ áp sát từ phía sau lưng — mất nó, cầu thủ buộc phải nhận bóng với thân người thẳng, và mọi đường chuyền hướng tới anh ta đều thành đường chuyền vào chân đối thủ. Beşiktaş mất nhiều hơn hai cái tên. Họ mất một cơ chế. Tiền vệ số 6 nhận bóng với lưng quay về khung thành, tầm quét mắt bị giới hạn trong khoảng 120 độ, và đường chuyền an toàn nhất luôn là đường ngang. Tiền vệ số 8 hai chiều nhận bóng ở hành lang trong, xoay người mở, và câu hỏi đầu tiên trong đầu là có ai đang đứng sau lưng tôi. Hai vai trò khác nhau ở hướng quét mắt trước khi bóng tới chân, không ở tốc độ chạy. Khi tuyến giữa chỉ còn toàn số 6, lối triển khai tự động bẻ thành hình chữ U: trung vệ đưa bóng ra biên, hậu vệ biên đẩy lên, tiền đạo cánh nhận rồi trả về. Khối phòng ngự đối phương chỉ cần dịch ngang năm mét là đóng lại toàn bộ hành lang trong. Tiền đạo cô lập, và áp lực của Beşiktaş chuyển từ những pha pressing tập thể sang những pha tranh chấp cá nhân. Tôi vạch từng tọa độ của hàng thủ dâng cao — và tìm thấy điểm gãy. Muốn bù cho việc thiếu người xuyên phá, hàng thủ Beşiktaş phải đẩy cao hơn để nén không gian. Khoảng cách giữa vạch trung vệ và đỉnh tuyến giữa lập tức giãn ra 12 đến 14 mét. Đó chính là vùng mà một tiền đạo lùi thấp của đối phương thích đứng nhất, và cũng là vùng mà một pha phất bóng dài của thủ môn đối phương tìm tới dễ nhất. Junior Olaitan là người duy nhất trong đội hình hiện tại lấp được vùng ấy. Dưới bàn tay Italiano, cậu được đặt ở hành lang trong, nhận bóng xoay người, rồi tự mang bóng xuyên qua tuyến đầu đối phương thay vì chờ đường chuyền. Bảy lần đưa bóng sang một phần ba cuối sân trong 26 phút là chỉ dấu của một mẫu cầu thủ hiếm: không chuyền xuyên tuyến, mà chạy xuyên tuyến. Pha bóng đáng học nhất của Olaitan không phải cú rê. Đó là tình huống cậu nhận bóng ở hành lang trong, kéo hậu vệ biên đối phương vào phía trong, rồi nhả bóng ra biên cho hậu vệ biên của mình đang băng lên. Ba giây sau, chính cậu là người lao vào vòng cấm đón quả tạt. Cơ chế ấy buộc đối phương phải chọn: bám người hay giữ khối. Một tiền vệ số 6 không tạo ra được lựa chọn ấy. Mùa này, Olaitan đá 9 trận ở đấu trường châu Âu, ghi 5 bàn, kiến tạo 1, tức trực tiếp tham gia 6 bàn. Tại Trendyol Süper Lig, cậu có 2 đường kiến tạo. Với một tiền vệ trung tâm 24 tuổi, mức đóng góp ấy đưa cậu vào nhóm được theo dõi sát nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng hệ thống chỉ có một lời giải luôn là hệ thống dễ bị bẻ nhất. Đối thủ không cần vô hiệu hóa cả tuyến giữa Beşiktaş; họ chỉ cần cử một người bám chặt hành lang trong nơi Olaitan nhận bóng, và để bóng rơi vào chân một trong ba số 6. Tôi đếm từng nhịp chạm bóng ở hành lang trong — và thấy chỗ hệ thống mất nhịp ngay khi đường chuyền đầu tiên bị ép ngược về trung vệ. Đọc tình hình này như một cơn bão chấn thương là cách đọc dễ nhất, và cũng sai nhất. Trong bốn lựa chọn còn lại, ba người là số 6 thuần. Một đội bóng chơi hai trục dọc ở châu Âu không thể xây tuyến giữa theo kiểu ba bản sao của cùng một mẫu cầu thủ. Đó là lỗi cấu trúc đội hình, không do vận rủi. Tôi bóc từng lớp của tuyến giữa Beşiktaş — và tìm thấy chỗ nứt nằm ở khâu tuyển chọn, không ở khâu y tế. Cái giá của lỗi ấy đang bị khuếch đại bởi chính thứ được ca ngợi. Olaitan đang là cái tên nóng, và một tiền vệ 24 tuổi ghi 5 bàn sau 9 trận châu Âu sẽ lọt ngay vào tầm ngắm của các câu lạc bộ Premier League lẫn Bundesliga. Mẫu số ở đây nhỏ đến mức đáng ngại: 9 trận, trong đó có những trận cậu vào sân từ ghế dự bị. Bàn thắng của tiền vệ trung tâm là loại dữ liệu dao động mạnh nhất trong bóng đá, và nó đang được dùng để định giá một con người. Người đại diện sẽ không bỏ qua giai đoạn này. Tiếng ồn chuyển nhượng sinh ra từ đúng loại số liệu ấy, và nó thường đẩy câu lạc bộ chủ quản tới quyết định sai theo cả hai hướng: bán quá sớm, hoặc xây cả hệ thống quanh một cầu thủ chưa đi trọn một mùa. Góc nhìn ngược lại đáng cân nhắc hơn. Beşiktaş có thể an toàn hơn với một tiền vệ chậm nhưng định vị tốt trong sơ đồ hai người, so với việc dồn toàn bộ trách nhiệm xuyên phá lên một cầu thủ 24 tuổi vừa bùng nổ. Ở Premier League, các đội lớn luôn giữ hai số 8 luân phiên đúng vì lý do này — để đối thủ không bao giờ biết trước ai sẽ là người xoay người mở ở hành lang trong. Trận gặp Başakşehir ở Tüpraş sẽ là bài kiểm tra đầu tiên. Nếu Olaitan nhận bóng với thân người mở, nếu Ndidi hoặc Salih chủ động lùi sâu tạo góc chuyền, nếu hậu vệ biên bó vào trong để kéo khối phòng ngự giãn ra, thì Italiano đã tìm được lời giải tạm. Còn nếu bóng cứ chạy vòng qua hai biên rồi trả về trung vệ, vấn đề nằm ở cấu trúc, không ở người đá. Điều đáng chờ ở vòng 9 không phải tỷ số, mà là vị trí nhận bóng đầu tiên của Olaitan trong hiệp một. Nếu cậu nhận bóng ở hành lang trong, Beşiktaş vẫn còn cơ chế. Nếu cậu phải lùi về ngang hàng trung vệ để lấy bóng, Italiano sẽ phải chọn giữa sửa cấu trúc hoặc chờ ngón chân và bả vai lành lại. Và nếu Olaitan vẫn ghi bàn trong lúc chờ ấy, mức giá của cậu sẽ tăng nhanh hơn tốc độ hồi phục của Orkun Kökçü.